Nikonghong

Home » Thutatuam » Lawm Na Nei Zo Le?

Lawm Na Nei Zo Le?

Thupatna:
Mikangte in kitholpui lawmtamh, ngualtamhte sia friend ci a, ki-it kideipui lawmte sia sweet heart, lover na ci hi. Kawlte in ngualtamh te sia tu-nge-chin na ci a, kideipui te sia chit-tu, yii-saa ci bangin na khen ahikom ih tel tu haksa ngawl hi. Ahizong ei kitholpui ngualtamh te zongh lawm kici a, ki deipui te zongh lawm ma kici ahikom ih tel pak tu haksa thei hi. Tua hi a, tu kong at nop sia ki-it, kideipui lawm na nei zo ziam? kong ci nuam hi.

Mihing khancing khat ii nuntak hun sia 1. Patang hun 2. Khangno hun (ngaknut, tangval hun) 3. Khanghaam hun (zi, pasal nei zawk hun) ci bangin hun thum kikhen thei hi. Tuasung pan khangno hun sia a nuam bel hun le a manphabel hun hi a, patangte in ka ngaknut, ka tangval ciang ci in a lawp bel hun le khanghaamte ii ka ngaknut ka tangval lai ci in a phawk kik tawntung hun ahikom ih khan khat sungah a thupibel hun le a nuambel hun ci leang kikhial ngawl tu in ka um hi. Tua hi a, ih khan tawntung ih kithua pui, kikoppui tu zi, pasal zongh ih khangno hun in kizong a, ni khat bek ih khom tu vanh khat zongh ih lei tu ciang tam vei ma kingaisun phot a, ki teal a, ih lei zawk natu thu zongh kingen liang hikale khantawn khom tu , koppui tu sia ngaisun man ngawl in kikhensat ziau thei a, thunget tu zongh kul kisa ngawl tha thei hi. Tua hi a, nupa a cidam le innkuan cidam tu a, innkuan a cidam le ih pawlpi cidam tu a, pawlpi a cidam le khua le tui cidam tu a, ih khua le tui cidam le ih ngam cidam in kikhangto tu ahikom ih ngam cidam in a khanto thei natu in nupa, innkuan sia a bulpi hong suak a, nupa ih sua thei natu in lawm nei phot kul ahikom ih ngam cidam natu in kidei pui lawm ih zon khial ngawl tu sia thupi mama hi. Khat taw kidei in ih ki it zawkciang kikhen kik tu haksa mama ahikom ih kidei ma in phatak ngaisun phot a, ih ngam le lei khantona a piangsak zo tu lawm ih zon tu thupi mama hi ci in ngaisutna taw lawm na nei ba lai le zon tu dan tawm kong son vadeen nuam hi.

I. BANGBANGH TE ZONG TU NI ZIAM?
(a) Biakinn theng mun te zong in.
Khangno hun sia leitung ngual nopna ih kin mama hun hi a, biakinn thet tu sangin mundang thet tu ol ih sak zawk hun hi.” Tasia kawm panma biakinn theng valengte zong masa in. Pawlkhat sia biakinn theng kale kikhawm vacin ngawl leleau hi. Biakinn sung ma thengin Pathian a it valengte zong masa in. Ahizong lawm zong tu bebek in biakinn pai heak in.

(b) A piangthaksa te zong in
A piangthak meal ngawl ngaknu, tangval khat taw na kidei man po ‘Ka kiteen zawk ciang piangthak sak tong, ci in ngaisun tha tu ni hi. Ahizong a piangthak ngawl lai khat taw na kidei ciangin a va a cia na ah bangbangh ahi katawm ci in na buai kik tu a, tasia sangin a piangthaksa khat taw kidei paih le te muanlaak om ngawl zaw tu hi. Tai 100 a pha na khualhaw natu ah nikhat ciang tai 20 thengin, a zing ciang kilee kikin tai khat pan na pat kik sangin na thetna maban pan zom paiziau lete na theng pal zawtu hi. Tasia bangma a piangthak sa khat taw kidei kiteang lete na maa liauzaw tu hi. Nupa na sua zawkciang Pathian ngupna thu na kison pui vatangh tu sia ol ngawl tha tu hi. Hun khatciang ta na nei to tu uh a, na tate panta nuam kawm si, na pasal lamlak nuam kawm si in na buai mama tu hi. Tua ahiciang a piang thaksa lawm khat zon sawm in.

(c) Na kinsanh kibanpui te zong in
Mihing sim in kinsanh khat tek kinei a, ih kinsanh kiban puite taw thusonkhop, nasepkhop, kitholkhop sia nuam mama kale ih kinsanh kiban pui ngawlte taw nikhat kitholkhop sia kum kivei bang liang a, saihkaa tung nung kingatsa in to khop taw kibang hi. Tua hi a, lothaw uuk mama in khuano khat sungah ka khan tawntung teang top tong ci in na ngaisun le lothaw ma uuk in khuapi sung khawng teen tu a uuk seam ngawl tu khat ma zong paih in. Pilna thupi sa khat na hile pilna kin khat ma zong paih in’.’Sum zon tu bebek na uuk le sum zon tu a kin mama khat ma zong paih in. etc… Ahizong innna sep tu bek na naap le sum zori-hat mama ahibale zum naseam, thasum ne tu pasal, zi khat zon sawm paih in. Tua hile ama in nuntak natu hong zong tu a, nang innna seam nilneal in na nungta thei tu hi.

(d) Na ngaisutna. na hina kibanpuite zong in
Laithiangtho sungah “A kibang ngawl vanh pua khawm heak in” ci hi. Sonteena: Patang kum 5 pha khat le pasal khangcing sa khat vanh zawng khawm le khat sia a ngim mama kul tu hi. Ahizong a saanna, a hatna kikim mi 2. vanh zawng khawm le a ngim, a toina kikim tu hi. Tasia bangma na hina, na ngaisutna kikimpuite taw vaihawm khawm lete neng ngaisut thaak ngawl khat zongh ama in hong phuarcg tha tu a, napha tam mama na vaihawm khawm thei tu uh hi. Ih kiim le paam ah mipil mithiam tampi om a, tuate sung pan a nupa in khat le khat a kihuu paih theite sia cialcing mama hi. Eima sung pan-Dr. Huat Za Mang & Dr. Molly Vum Za Cing te nupa bang sia ettee huai mama ci in kimu thei hi. Tudong ma in amate pilna taw a omna mun pan maapang khawm thei paih a, ngam le lei atu zongh napha tam ma hong vaihawm bul hi. Eima naibel ah Dr. Pau Za Nang (TSBCPresident) te nupa bang sia Mrs. Dr. zongh zato sang pilna nei khat ahikom a nupa in zatui sai hongin cinate bawl khawm thei paih ahikom cialcing mama hi. Biakna sangah ih Pastor te zongh a pasal, a zi in a nasepna ah telthiam pui in maa a panpui ciang a mu theampo atu et hoi mama paih a, ahizong Pastor pa sia biakinn ah leang vazak kale Mrs. Pastor sia biakinn zongh pai nuam ba thong le Pastor pa ii thin zongh suakta ngawl tu a, a muibun tu bang muibun zo ngawl hi. Nupa pawlkhat te leleau sia a pasal, a zi pilna thiamna kicing nei kale mumawkna khat a nei ciang a maapat sa teng a zom tu om mama nawn ngawl paih hi. Tua ahiciang na hina, na ngaisutna kibanpuite zon sawm in. ‘Love is Blind’ ci paunak sia pha mama tu bang hi kale tu hun ciang “Love is not Blind” ci nop huai zo hi. Itna ma bulphu in pilvaang vakiau hun hi zo hi. Ahizong na theampo ah itna taw na maisak zawk sawm le nangma thu hi.

(e) A nu le pa, a bee a phunq taw en in zong in
Tu hun ciang leitung ah sum le paai nei teng sia a thupibel in ih ngaisut hun hi zo hi. Ahizong sum le paai nei le lamhte sia kip thei, kip ngawl thei hi. Khang khat zawk khang khat ih ki ngui zui tu sia haksa hi. Thingnga a cidam le a kung cidam hi ci in kihe thei paih a, a kung cidam ngawl tung pan a nga cidam ih mu tu sia haksa hi. Tasia bangma mihing thupi khat in a kison le a nu le pa zongh thupi kici paih a, a ngina ngawl khat in a kison le a nu le pa zongh ngina ngawl po kici paih hi. Tua hi a, lam khat pan na lawmnu, na lawmpa sia a ngina bahet lai phial zong a nu le pa Pathian thu um in a tuu le tate atu thu a ngetsak tawntung khat ahi nale ni khat ni ciang na lawmpa, nu sia hong kikheal lei tu hi. Sum le paai, neisa lamhsa kicingin Pathian thu a um laite hampha a, tuate nga zo leang phabel hi. Ahizong ih sonsa bangh ma sum le paai neina sia kip ngawl thei a, thinsung thiangtho lungput pha sia khang kikhom a, kinguizui lai ahikom a nu le pa, a bee a phung taw zong in.

(f) Minam kiban pui te zong in
Nidang in Kawlte taw kiteen sia thu lamdang pi in kituat hikale tuhun ciang ngamdang mi taw a teang zongh kitam mama zo hi. Lamkhat pan ngaisun leang lungdamhuai mama thu hi. Ahizong minam sim in ngeina, dan kinei kim tek a, khat le khat sia kibang ngawl het ahikom minam dang taw teangin keima ngeina bangma hong zui pui bua zong phamaw bo ci in na ngaisun le nangma thu hi. Ahizong nopthu, daathu khat hong om ciang hong kikhual le na oai bangh hong kikhual ngawl ciang na khuangai tu le eima mite ma zong in. Minam dang zi, pasal in ih nei ciang ih thinputzia son ngawl ih kampau ngangawn zongh kibang ngawl ahikom ih nuhuai ih pahuaite in mo le maak’riei lei kale zong kam khat beak thu a kikuppui thei ngawl uh ciang a khuangai uh beak vaial hi. Tua hi a, eima mi sungah zongh nang atu om tu zam.

(g) Nasep thalawpte zong in
Taangtha kuanna, pawltha kuanna, sum thalawna khat papo a om ciang bel takin naseam valang a, amate innna lona sep bangin thalawp takin a seam nuamte zong in. Na hon sepna pan a ngelkuu vazuun tan te a thin zongh thupi meal ngawl a, nang inn hong thet hang zong nasep taktai vahut ngawl tu hi. Tua ahikom a sepna theampo ah thalawp takin a seam nuamte zong in.

(h) Thiamna tatuam neite zong in
‘Pilna thiamna’ ci kammal sia kikhen thei ngawl kammal khat hi. Pilna kicing a nei bua zong thiamna tatuam neite zong in. Sonteena: Puankhui, khausak, etc. thiamna a nei numei khat sia innlim nuai pan baangkua atu na tam mama maapang thei a, nuntak husanna nuamtuam sak mama hi. Pate sia sek (hammer) beak a toai thei lei te zong in. Na lianpui ahi bua zong eima vokbuk akbuk beak ngual cial tawm ba lei leang ih cina hi. Tu hun ciang electronic, machanic vanh te vive zak hun hi zo a, van tawm lai khatpo puasak leang sum tam ma kibo paih ahikom tabangh a pua thei vazingh tangvalte zong lete neaktawm patau ngawl tu ni hi. Sammeet thiam ngaknu, tangvalte zongh thupi mama hi. Mihing sim in sam kinei tek a, pate bang thasim in meet kul ahikom sammeet theite atu sia regular income pha mama hi nginge hi. Tua hia, khut thiamna bek hi ngawlin kamthiamna neite zong in. Kamthiamna in mitampi thinnuam sak a, kamthiam bek hi ngawlin kampau thiam haute zon sawn hi. Tu hun ciang kampau thiamna taw ankuang nga zongh tam mama om zo hi. Eima pau bek thiam sawm ngawlin midangte kampau thiam sawm in a pau vazial paihte zong lete phattuamna tam ma hong pia tu hi.

II. BANGBANGH TE PIAL TU NI ZIAM?
A tung a ih sonsate bang ahi ngawlte pial tu hi pai hi.

(a) Tangvalte heak tu
(i) Deihaute pial paih in: Ngaknu khat taw kimu phet in tasia dei ing, du ing leisak tan hong ci tan paih le pial paih in. Kidei in na kiteang hial zong dei ma sap ma hau tawntung tu a, leisak zo bale te a maipha na nga zo batu hi. Tua sangin a hun lai pial paih zaw in.

(ii) Aituam thupisakte pial paih in: A nu le pa kawm pan sum zong in aituam sum khol tawntungte sia zi in nei lete na theampo aituam hong dei tu a, innteak thin nei thei ngawl tu a, a hai ngawl in na suapui, na nu le pa taw hong kikhen tu hi. Noma nupa sung zongh kei aa, nang aa hong omsak tawntung tu a, na tate ngangawn zongh ama sang tap nangsang tap ci in hong doi tu a, innkuan sung kinop mawkna piang sak tu hi. Ahun lai pial paih zaw in.

(b) Ngaknute heak tu
(i) Hong zawt nuam vaduam te pial pai in: Tangval khat taw na kithol khop ciang hong zawt pai vaduam nuam le hong it tak hi ngawl tu a, nang tung pan nga nop khat a nei man bek hi tu ahikom a khualabel ah pial paih in. Nidang ciang hong siatsonbel tu khat zongh hi tha tu hi.

(ii) Maisia papai te pial in:
lawmtamh lui khatpo le na kiheakpui ngei khat papo taw na kimu, na kipaupui po ciang a maisia paih liangin a nuak paih liangte pial in. Kidei in, na kiteang hial zong hong thuum teng kum vei lei tu hi. Pasal nuak hat te taw thu vaihawm khop sia ol ngawl tu ahikom pial paih zaw in.

III. BANGBANGH TE TEENPUI TU NI ZIAM?
A tungah zontu te le pial tute a khom ma ih son zo a, na dei bang na mu le teenpui sawm in.

(a) Pha na sak mamate le na it mamate teenpui in
Leitung ah a tambel bang ziam ci ih kidok ciang “A ki bang ngawl” ci in kizo bul hi. Tasia bang ma mihing tam mama ih om sung pan meal, thin, dan kibang linlian ci bang om thei ngawl a, mun khat pan kibang kale a kiban ngawlna om hamtang hi. Khat ii ngaimawk mama khat sia khat atu in a itbel na hi thei hi. Khatvei lai tangval khat kungah a lawmpa khat in na lawmnu sia mamaw vatut mama thong a cile “a mamawt vatutna teng ma ka itbelna hi zaw nga” ci vacin bek hi. Tubangh dan ahikom nangma phasa po lete a phabel hi paih lei hi. A ngawm, a thau, mealsia, mealpha, a pil, a mamaw, samkil, samtang, a saang, a tom, a vom, a kaang pha na sak babang zongin it sawm mama in a, teenpui sawm in. Ahizong zi, pasal tu ka ngai sut hi bo ci in ngual tanu, tapa maamlai thinna sak thathong heak in.

(b) Thiangtho kiteen na nei sawm in
Cartoon khat sungah Pastor pa in tuhun khangnote sia ih letthat maa, amate chey-htat (ေျခထပ္) papaih zo tana ei letthat tu veu om nawn ngawl ci hi, Tua hi a, Tapidaw ngeina taw kisi in biakinn sungah thingtho kiteenna nei zawk tu lungtupbel in nei in. Sum le paai sia zon tawm thei hi a, vaang (dignity) sia kilei tawm thei ngawl hi. Tua ahikom na vaang kepna tu le Pathian lungkim natu in biakinn sung thiangtho kiteen tu sia lungtup lianbel in nei in.

Thukhupna:
Kawlte in “a kiit themapo kiteang siat tuan ngawl”a ci bangma a kiteang theampo zongh a ki it hi tuan ngawl a, a ki it theampo zongh kiteang tuan ngawl lelaeu ahikom it ngawl veang ahizong ka teen kul ih ci sangin, ih it tatak te taw ma kiteangin hi leang maisang ah ih ngam sung thupha tam mama kivaihawm thei tu hi. Mv. Pauno ii la sungah ei deite le tuunnu deite kisi ngawl ahikom Topa zong sak tawng a ci bangma eima sang pan zong teal thiamin Pathian tungah aap leang mai sangah ih ngam le lei ih minam in phattuamna tampi kinga tu hi ci in ngaisutna taw khangnote atu in na lawm nei tu daan tuza kong son vadeen zi tu hi.

Khangnote atu deisakna taw,
Daw Myo Chit

Heaktu: SCC Annual Magazine pan akila kik hi.

Advertisements

1 Comment

  1. khaipu says:

    hoi peuma sa ing ih minam khantona tu zong a thupi bel lampi khat na ma hi sa thong ing hoi tatak sa ing.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,567 other followers

Blog Stats

  • 90,075 hits

A Lui Te

Live Trific

google-site-verification: googled172884ff34d55c0.html