Nikonghong

Home » Business » Ngam Zawngbel 10

Ngam Zawngbel 10

2010 kum suak International Monetary Fund le CIA World Factbook sung et ciang leitung ngam zawng bel 10 sia anuai ateng hi. Kawl ngam zong zawng mama, leitung ah ngam zawng bel khat ki ci tawntung ahihang anuai ateng za kisuk ngawl lei hi tu um ing. Ngam zawng bel 10 sung pan 9 sia Africa pan hi. Ngam khat ii hauna le zawnna sia GDP taw ki te hi. GDP ii long form sia Gross Domestic Product hi. GDP sia anuai abang in ki tuat hi.

GDP = C + I + E + G
C = Consumer spending (ngammi sum zakza)
I = Investment made by Industry (Industry te ii nasep natu sum zakna)
E = Excess of export over Import (Import sang export bangza tam zaw)
G = Government spending (Kumpi sum zakza)

GDP sia ngambup mihingsim taw hawm kik le, GDP per capita ki nga hi. Atom in son leang ngammi khat ii sep zawkza, vawt zawkza manh ki ci thei hi

10. Afghanistan

Afghanistan sia azawng bel a sawmna hi aa, GDP per capita sia $ 800 hi. Afghanistan sia leitung ngam zawng bel sung ki hel ci thu atam zaw ii heak sa hi. Muslim terrorists te, le Osama Bin laden hu in zong leitung in ki he hi. Asia sung ah om aa ngam min tatak sia Islamic Republic of Afghanistan hi. Afghanistan ii taangthu a tepte huai khat sia bangma hun in ngaal lel ngei ngawl ci hi. Zawng mama ahihang ngaal sim thiam mama ki ci thei hi. Ngambup mihingsimh (population) ii zakhen 70% ii average ni khat a thalaw sum sia US $ 2 sang tawm zaw ci hi. Ngammi tam mama in kham thei ngui thei zatui zahaa seam in sum zong hi. Leitung ah kham thei zatui ngamdang apuakbel ngam hi. Palik theampo ii zakhen 17% bang in kham thei zatui zangh hi. Palik theampo ii zakhen 30% bekma lai he (lai sim thei) hi.

9. Central African Republic

Central African Republic nupi te tano te an neak tu vawt

GDP per capita $ 754 hi aa, Africa ii a laizangh ah om ngam khat hi. Ngam zawng bel khat ahi bangma kumpi in uk zo tatak ngawl in tha neam mama hi. Ngammi tam mama ii nuntakna sia ngamdang huna le, none profit organization tuatuam tung ah om hi. A ngam kumpi ii sum ngana tambel sia Aid worker ci aa, huna pia tu in ngamdang pan a pai kipawlna tuatuam te tung pan ahi hi. Diamond piang ahikom, sum ngana ii zakhen 40% sia diamond zuakna pan ahi hi. A zawng Africa ngam dang te bangma amate le amate a neak khom tu a ngam sung pan piang ahihang, ngammi tam mama puk thi in ngil kial in om hi. Bang hang ziam cile, lo nei te in ngam sung ah a manh tawm mama taw lo an suak a zuak uh sang ngamdang ah puak siat le sum tam mama nga zaw ahikom hi. 2006 kum ciang kumpi tung a lungkim zo ngawl tapung te in thau toai in kumpi sim ahikom, ngammi 50,000 vaal ngim nga in an neak tu nei ngawl in om hi.

8. Sierra Leone

Tui toai patangno te, Freetown, Sierra Leone

GDP per capita $ 747 hi. Sierra Leone ngam sia Africa ni tumna sang ngam no khat hi. English le amate kam pau hel in Krio kam ci khat zangh hi. English kam mal tam mama zangh aa, grammer sia African kam nam 12 hel niknek hi tuak hi. Leitung ngam zawng bel khat sung ki hel ahihang, leitung ah diamond tam suak bel ngam khat hi si hi. 2010 kiim Blood Diamond aki ci Hollywood movie na en tha ngei le, Sierra Leone ngam min zong za ngei tha tu ni hi. 1991 pan 2001 ki laklaw tua ngaal piang aa, ngampi 50,000 vaal ki thatlum hi. Tual ngaal huvau in ngammi 500,000 bang kiim le paam ngam te ahi, Guinea le Liberia ah ngaal tai in om hi. Ngammi papo saang ka ngawl om thei ngawl tu ci in law nei ahihang, kumpi in saanginn kicing in sak sak zo ngawl hi. Ulian theampo ii zakhen 66% in lai he ngawl hi. Leitung ah nau suak a thi a tambel le, mihing khan tom bel ngam sung ki hel hi.

7. Eritrea

Eritrea mopoai lap

GDP per capita $ 739 hi. Leitung ah canal mithang bel Suez canal a control thei tu mun ah hi ngam om hi. Tua huvau in Suez canal aki vawt zawk kum khat ciang, Italy ngam in hi ngam dei aa, 1869 kum in sim in la hi. British te in Suez canal huvau ma 1941 ciang sim in la laleo hi. Tu hun ciang USA in hi ngam sia terrorist te taw ki uitui hi ci in dik a sak ngawl ngam sung ki hel hi. 2009 lai USA secretary of state Clinton na Eritrea ngam in Somalia tapung Al Qaeda taw ki pawl hi tu in aki um, Al-Shabab te thau hui thau tang taw hu hi ci in mawsiat hi. Taangthu sung en leang Egypt kumpi Pharaoh te inn ngaal sim natu sai a dei ciang Eritrea ngam ah zong hi ci in ki mu hi. Ahihang tu ni Eritrea ngam ah sai om nawn ngawl, bo hi tuak hi. Ngam bupi in Saanginn 824 le University 2 bek nei hi.

6. Niger

Niger pan a tai nuam ngammi te

GDP per capita $ 736 hi. Ngam bup ii zakhen 80% sia Sahara sennial ngam hi. Ko ngiu ngeao aa, ni sa mama ngam hi. Ni khat ni ciang a ngam buppi sen nial ngam suak tu in ki um hi. Tuma kum 5000 hun lai ngam hoi mama aa, thingkung lopa taw a hing diillial ngam hi tuak hi. abosa kum 2000 hun sung ko vaial aa, sen nial ngam suak hi. Piantit ngam ii se 2 lian zaw ahihang a motor lampi nei theampo kilometer 10,000 pha bek hi. Tua sung pan kilometer 800 bekma kataya ki phaa aa, khupi sung teng bekma hi pai hi. Leitung ah uranium tambel a zuak ngam hi. Ngam mi theampo ii zakhen 25% bekma saang kaa ngei hi. Kumpi in Ngaalkap 12,000 khawng nei aa vangleang 4 nei hi.

5. Somalia

Somalian khuano khat

GDP per capita $ 600 hi. Africa ngam dang te taw aki ban ngawlna sia ngamdang mi kuama in sim in la ngei ngawl hi. British te in sim in laak sawm tawntung ahihang 4 vei sitset ngaal lel in hek kik hi. Africa ii ni suaknabel ngam hi. Arab minam te taw aki zom mama ngam khat hi. Muslim ngam khat hi aa, HIV tawm mama ngam sung ki hel bilbel hi. Soviet taw ki pawl in Africa ah ngaalkap lian bel ngam hi ngei hi.1991 kum ciang tual ngaal piang hi. Tu hun ciang ngammi pawl khat in pirate seam in tuipi sung a pai teambaw te veu sim aa, sum zong hi. Pirate nasep sia Somalia ngam ah popular mama ahikom pano ahinale, tawm tang vaal tu ki pat ciang pirate sep tu bebek uk in thin puak in nei hi tuak uh hi. Ngam tuatuam pan teambaw te in $ million 1 pan million 20 ciang bang pia thong hi tana, sum ngana nuam sa mama uh hi.

4. Burundi

Burundi lap

GDP per capita $ 401 hi. Tuipi nei ngawl ngam bing (landlocked) ngam no khat hi aa, Africa sung ah om hi. Ngammi minam tuatuam kilemngawlna huvau in tual ngaal nei ci in leitung ii heak ngam khat hi. Burundi ngam a zawn tawntungna thu khat sia tual ngaal bo ngei ngawl omtop ahikom hi. Thumann ngawlna (corruption), saanginn le pilna sinna tu a ol ngawlna, HIV le AIDS natna vei a tam mama ngam ci in leitung in ciamte si hi. Burundi mihingsim (population) ii zakhen 80% sia mihing zawng sazian sung ki ciamte aa, World Food Programme ii teptena bang ahile kum 5 nuai pantang theampo ii zakhen 57% in an neak kisap hu in apiang natna vei hi. Sum ngana ii zakhen 93% sia ngamdang ah coffee zuakna pan hi. Leitung ngam 178 sung etna ah Burundi ngammi te sia amate le amate a nuntakna (life) a lungkim ngawl bel ngam hi. Zawng lei ahikom ngamdang huna ngawl taw anungta zo ngawl ngam ahi hi.

3. Liberia

Tapung ngaalkap khat, Monrovia khua sung

GDP per capita $ 379 hi. Liberia zong ngamdang mi khat papo ii uk ngei ngawl lak ngei ngawl Africa ngam tawm sung ki hel hi. Ahihang sal tanna pan hong tai khia kik, hong suakta kik America pan hong pai te in uk hi. Hi America pan hong le tai kik sal te in American taw aki sunn ngam uk dan kal suan dan taw ngam khat in ading ahi hi. 1980 kum ciang president sia ar-nar ki ting aa, tual ngaal piang hi. Ngammi tul tam mama thalup thuak aa, sipuazii kiamcip hi. Mihingsim ii zakhen 90% bang sia ni khat $ 1.25 bang bekma thalaw in nungta hi. Nasep ngei ngawl (unemployment) zakhen 85% om aa, ngam paam Sieera Leone bangma diamond piang ngam khat hi. UN in Liberia pan diamond ngamdang zuak tu puak tu khaam hi. Patang suak theampo average in a tuat ciang numei khat in patang 7 bang suak sak ci hi. Average mihing nuntakna akhan uh sia kum 44 hi.

2. Democratic Republic of the Congo

Congo patang khat motor cycle to

GDP per capita $ 334 hi. Congo min taw Africa ah ngam 2 om aa, ngamngi kizomh in om hi. Hi leitung ah a zawngbel a 2na ngam sia Democratic Republic of the Congo hi aa, akhat sia Republic of Congo hi. Official zum lai sia Piantit kam zangh aa, leitung ah ngam lian bel a 11na hi. Nidang Zaire ki ci aa, 1997 kum in ngam min Congo ci in lai hi. Mihingsim (population) 66 million pha aa, piantit sang million khat in tam zaw hi. 1998 kum in “The Second Congo war” ngaal piang aa ngam lalcip hi. Ngaalpi 2na (second world war) zawk mihing tam a thi bel ngaal in ki ciamte hi. Hi ngaal kisimna sung ah ngamdang ngam 7 pan ngaalkap te tum in kisim uh hi. Mihing 5.4 million bang thi tu in ki um hi. African ngam ah hi ngaal sia “The African World War” ahibuale, “Great war of Africa” ci in ki ciamte hi.

Leitung ah mihing sa ne nam a om lai ngam hi si hi. Nganhing, ngansa khawng neak tu in ih vai, ih kalup bangma, kiim le paam ah om mihing sa ne nam te in nisim hong vai, hong thatlum tawntung hi ci in, UN zumpi ah, Mbuti pygmy minam khat in khia ngei hi. Ngammi zakhen 67% bangsia an neak tu om ngawl in zawng lei ahikom, a thaneam minam no zawzawte nganhing bang in vai in mihing sa ne in a nungta tam mama om hi tuak hi. Numei te atu ngam hoi ngawlbel khat hi si hi. Leitung ah numei aki rape (buan thuak) atambel ngam hi si hi. Ngaaknu sit om vet nawn ngawl aa, ngaaknu sit taw na om khawm le na AIDS natna dam tu hi ci in upna nei liang uh hi.

1. Zimbabwe

Zimbabwe khua no khat

GDP per capita $ 0.1 hi. Leitung ah azawngbel ngam hi. Sum manh pawnglei (inflation) ahikom leitung azawngbel ngam suak hi. 2007 kum in kumpi in sum 100 billion dal (dal khat ii man 100 billion) meak aa, tua 100 billion dal khat taw aktui tang tawm bekma ki leithei hi. Sum manh pawnglei ahikom, vanh manh sia ani ani khang vahiit hi tuak hi. Ni 1 sim van manh a se 2 khang ci hi. Nipi khuavak ni $ 1 amanh apple khat sia Nipi khat zawk, Nipi ni athet kik sia $ 64 bang manh zo hi. Tha khat zawk ciang tua apple manh sia $ 1 billion vaal manh theng ci hi.

US $ 3 taw akikim sum taw van lei tu a pai patang no khat

2009 kum January ciang kumpi in 100 trillion dal meak laleo hi. Sipuazii pua thei tu bang zong hi nawn ngawl zadong lalcip bek dom ngawl, leitung ah mihing khan tom bel ngam hi si hi. Average mihing khan sia pa kum 37, numei kum 34 hi. A thi theampo ii zakhen 20.1% sia HIV le AIDS natna hu hi. 2009 sung zato le medical college 4 aom le 3 ki khaak hi. Zato le medical college theampo ii zakhen 75% ki khaak cina hi. Zimbabwe ngam ii sum pawnna (inflation) le sum manh phat ngwalna taw kisai acing zaw sim nuam ih om le Inflation in Zimbabwe ah ki sim thei hi.

Thawngno

Doppha: Financial Jesus

Advertisements

2 Comments

  1. Mhdalno says:

    GDP sia Gross domestic product hi aa, ngam khat ii a ngam sung pan van piang theam po ii a ki ngam a nei sa hi.Zimbabwe $0.1,Congo$ 334, Central African Republic $ 754 ,AfghanistanAfghanistan, ci te sia per capita income ki ci aa, a ngam mihing khat sim ii sum nga za hi. A ngam bup ii GDP sia a ngam sung mi hing pha za taw a hawm ciangh a ki nga zaa sum hi. Angam ii a sum nga za vekpi GDP hi ngawl hi. Percapita of GDP ki ci hi. I tel khial ngawl na tu ki ci na hi.

    M.H.Dalno

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,567 other followers

Blog Stats

  • 90,038 hits

A Lui Te

Live Trific

google-site-verification: googled172884ff34d55c0.html